Varlığa Nasıl Bakmalıyız?
İnsan, çoğu zaman çevresindeki varlıklara sıradan gözle bakar: bir ağaç, bir çiçek, bir meyve…
Oysa hakikat nazarıyla bakıldığında her biri, sıradan bir nesne değil; mana taşıyan bir metin, bir mesajdır.
Bu bakış açısına göre kâinat, dağınık ve başıboş bir yığın değil; baştan sona okunması gereken bir kitap, hatta daha derin bir ifadeyle bir “mektub-u Rabbânî” (İlâhî mektup)tur.
Tek Tek Varlıklar: “Mektub-u Rabbânî” Nedir?
Mektub-u Rabbânî, her bir varlığın Allah tarafından yazılmış bir anlam taşıyıcısı olması demektir.
Her ağaç, her çiçek, her canlı: Kendi başına bir eser, aynı zamanda İlâhî isimlerin bir yansımasıdır.
Mesela Bediüzzaman hazretlerinin, 2. Şua’daki şu cümlesi: “birer ferman-ı Sübhânî sûretine çevirerek…”
Yani varlıklar sadece “yaratılmış şeyler” değil, aynı zamanda: Emir taşıyan birer belge (ferman). İmza ve mühür taşıyan sanat eserleridir.
Misal:Bir çiçeği düşün: Rengi sanat. Kokusu hikmet. Şekli ölçü. Yaşaması kudret.
Bunların her biri, farklı İlâhî isimlerin (Cemîl, Hakîm, Kadîr gibi) birer “imzası”dır.
Ferman-ı Sübhânî: Varlıkta İlâhî Emir
Ferman-ı Sübhânî, Allah’ın yaratma emrinin varlıkta görünmesidir.
Bir ağaç: Sadece biyolojik bir varlık değil, aynı zamanda “yazılmış bir emir”dir.
Önemli Nokta:
Bediüzzaman o cümlenin devamında “o ağaç mektubuna, çiçekleri adedince mühürler ve meyveleri sayısınca imzalar ve yaprakları miktarınca turralar basılmış” diyor.
“Çiçekleri adedince mühür basılması” ifadesi şunu anlatır: Tek bir sistem içinde (ağaç), binlerce farklı ve özgün sanat (çiçekler) aynı kaynaktan çıkmaktadır. Bu vaziyet, çokluk içinde birlik (vahdet) delilidir.
Çekirdekten Meyveye: Dört İlâhî İsimle Okuma
“O, Evvel’dir, Âhir’dir, Zâhir’dir, Bâtın’dır. O, herşeyi bilendir.” (Hadîd, 57/3)
Bir ağacın hayatı, dört temel İlâhî isimle açıklanır:
El-Evvel (Başlangıcı Olmayan): Her şeyin ilk planını yapan.
Misal:Çekirdek: Küçük bir madde parçasıdır ama içinde koca ağacın planı vardır.
Bu, tesadüf değil; programlı bir başlangıçtır.
El-Âhir (Sonu Olmayan): Her şeyin neticesini belirleyen.
Misal: Meyve: Ağacın bütün özelliklerini açıklar. Ağacın “gayesini” ortaya koyar.
Başlangıç ne kadar hikmetliyse, netice de o kadar anlamlıdır.
Ez-Zâhir (Kat’î delillerle bilinen)
Görünen Yüz. Dışta görülen sanat ve düzen.
Misal: Yaprakların simetrisi. Çiçeklerin estetiği. Ağacın şekli.
Bunlar gözle görülen İlâhî sanatın delilleridir.
El-Bâtın (Mukaddes zâtı idraklere sığmayacak derecede yüce olan)
İç Yüz. Görünmeyen fakat işleyen sistem.
Misal:Hücre faaliyetleri. Beslenme sistemi. Büyüme mekanizması.
Adeta görünmeyen bir fabrika çalışmaktadır.
Ara Netice:
“Evvel, Âhir, Zâhir, Bâtın birbirine bakar.”
Yani: Başlangıç sonuca bağlı. Görünen görünmeyene dayanır. Bu da tek bir kudretin yönetimini gösterir.
Sikke-i Âzam: Büyük Mühür (Tevhid Delili)
Sikke-i Âzam, kâinatın tamamında görülen tekliğin (birlik mührünün) en büyük delilidir.
Bir ağaca bakıldığında: Plan (çekirdek), süreç (ağaç), netice (meyve), Ssistem (iç işleyiş). Hepsi birlikte çalışır.
Bu kadar uyum: Birden fazla ilahın değil, tek bir Yaratıcının işidir.
Mevsimler: Büyük Ölçekte Aynı Hakikat
Bediüzzaman’ın yine aynı yerde bir cümlesi: “bahar dahi çok çiçekli bir ağaçtır.”
Önemli bir kıyas bu.
Açılım:
| Mevsim | İlâhî İsim | Anlam |
| Kış | Evvel | Tohum, başlangıç |
| Bahar | Zâhir | Çiçeklenme, görünürlük |
| Yaz | Âhir | Meyve, Netice |
| Güz | Bâtın | Tohuma dönüş, içe çekilme |
Bir ağaçta görülen hakikat: Aynı şekilde mevsimlerde de görülür. Küçükte olan, büyükte de aynıdır. Bu, kâinatın her yerinde aynı mührün bulunduğunu gösterir.
Anahtar Kavramlar ve Tevhid Okuması
Bazı kavramlar:
Meyve, neticeyi ve maksadı temsil eder.
Ayna, varlıkların İlâhî isimleri yansıtması.
•Mühür, her varlıkta görülen ve tek bir Yaratıcıya işaret eden birlik nişanesi.
•Kâinat, bütün bu anlamların toplandığı büyük kitap.
Kâinatın Okunuşu
Bu anlatımın verdiği temel mesaj şudur: Hiçbir varlık başıboş değildir. Her şey anlamlıdır. Her şey bir işaret taşır.
İnsan: Sadece görmekle kalmamalı, okumalı, anlamalıdır.
Nihai Hakikat:
Çokluk (kesret) içinde görülen düzen, uyum ve sanat: Tek bir Yaratıcının varlığını gösterir.
Bu da tevhidin en açık delilidir.
Kısa Özet
Bu anlatımda ortaya çıkan sistem: Her varlık, mektup. Her özellik, imza. Her sistem, mühür. Bütün kâinat, tek bir sahibin eseri.
Son hüküm: Varlık , Düzen, Mühür, Birlik (Tevhid).
İlk yorum yapan siz olun