Allah’ın birliği iki şekilde görünür:

Vahidiyet (Genel birlik)…Yani: Bütün kâinat bir elden çıkmış. Her şey tek bir Yaratıcı’ya ait. Mesela: Güneş bütün dünyayı aydınlatır. Bu, “tek bir güneş var” demektir. Bu vahidiyet örneğidir

Ehadiyet (Her şeyde özel birlik)… Yani: Allah her bir şeyin içinde, ona özel bir şekilde tecelli eder. Her varlıkta Allah’ın isimlerinin izleri ayrı ayrı görünür. Mesela: Bir su damlasında güneşin yansıması olur. Küçücük damlada bile güneş görünür. Bu da ehadiyet örneğidir.

Güneş misaliyle özet… Güneş tüm dünyayı aydınlatır, Vahidiyet. Her damlada ayrı ayrı görünür, Ehadiyet.

İnsan misali… Her insan: Ayrı bir yüz, ayrı bir karakter, ayrı bir ruh ama hepsinde: Görme, işitme, konuşma gibi özellikler var. Bu, Allah’ın isimlerinin her insanda ayrı ayrı tecelli ettiğini gösterir. Yani ehadiyet

Mühim bir nokta… Allah için büyük-küçük fark etmez. Bir sineği yaratmakla bir kartalı yaratmak aynı kolaylıktadır. Hatta: Bir insan küçük bir kâinat gibidir. Onu yaratmak bütün sistemi kurmak gibi.

Sebepler meselesi… Bütün sebepler birleşse: Bir sinek yapamaz. Bir kuş yapamaz. Ama: Allah tek başına hepsini yapar

Ruh misali… İnsanın ruhu: Bütün vücudu aynı anda yönetir. Gözle görür. Kulakla işitir. Ayağı kontrol eder . Ve: Hiç karışıklık olmaz. Ruh küçük bir örnek. Allah’ın kudreti bunun sonsuz büyüğü.

Netice… Allah: Her şeyi aynı anda görür. Her sesi aynı anda duyar. Her işi aynı anda yapar. Hiçbiri diğerine engel olmaz.

Özet (kısa ve net)… Allah hem: Tüm kâinatın tek sahibi (vahidiyet) hem de: Her şeyin içinde özel olarak tecelli eden (ehadiyet). Ve: Allah için: Büyük-küçük fark yok. Zor-kolay fark yok. Az-çok fark yok

Tesadüf yok… Her şey: Bilerek Görülerek İstenerek yapılmış

Allah her şeyle ilgilenir… “Koca kâinatla uğraşıyor, beni görmez” diye bir şey yok. Çünkü: Her insan özel olarak yaratılmış. Her canlı özel ilgi görüyor

Küçük şeyler küçümsenmez… Bir: Sinek, Çiçek, Bebek Hepsi büyük sanat eseridir

Sebepler sadece perdedir… Doktor, toprak, su vs. Sadece araç. Asıl yapan: Allah.

Allah için zor diye bir şey yok… Milyar insanı yaratmak. Bir insanı yaratmak aynı kolaylıkta.

Çok açık misallerle güçlendirelim

Elma misali… Bir elma: Rengi var, Tadı var, Kokusu var, İçinde çekirdek sistemi var. Bu tek başına bir “küçük fabrika”

Arı misali… Bir arı: Bal yapıyor, Çiçekleri tanıyor, Yolunu kaybetmiyor. Bu, ehadiyetin canlı örneği

Bebek misali… Bir bebek: Programlı büyür. Kalbi çalışır. Hücreleri düzenli çoğalır. Bu da “her şey kontrol altında” demektir

Hulasa… Allah sadece kâinatın sahibi değil aynı zamanda her şeyin içindedir (ilim ve kudretiyle). Her şey: Onun kontrolünde, Onun bilgisi içinde, Onun iradesiyle.

Bir sineği yapan, ancak kâinatı yapandır.

Bir insanı yaratan, ancak bütün âlemi yaratabilecek olandır.